آمادگی و ایمنی در برابر زلزله در کتابخانه
آمادگی و ایمنی در برابر زلزله در کتابخانه
زلزله از حوادث طبیعی پیشبینیناپذیر است و آمادگی قبلی میتواند به کاهش آسیبهای جانی و خسارتهای مالی کمک کند. کتابخانهها به دلیل وجود قفسههای بلند، کتابها و تجهیزات، وسایل برقی و حضور همزمان کارکنان و مراجعهکنندگان، به برنامهریزی مشخصی برای مدیریت شرایط اضطراری نیاز دارند.
این راهنما با هدف افزایش آگاهی کارکنان، دانشجویان و مراجعهکنندگان کتابخانه مرکزی دانشکده علوم پزشکی تربت جام تهیه شده است.
۱. اقدامات پیشگیرانه پیش از وقوع زلزله
-
قفسههای بلند و سنگین کتاب، کمدها و سایر تجهیزات مستعد واژگونی باید با نظر افراد متخصص بهصورت ایمن مهار شوند.
-
کتابها و وسایل سنگین در طبقات پایین قفسهها قرار گیرند و از چیدمان ناپایدار منابع خودداری شود.
-
مسیرهای خروج، راهروها، درهای اضطراری و دسترسی به تجهیزات ایمنی همواره باز و بدون مانع باشند.
-
محل مناسب پناهگیری در بخشهای مختلف کتابخانه شناسایی شود؛ این محل باید از پنجرهها، قفسههای ناپایدار و اجسام قابل سقوط فاصله داشته باشد.
-
کارکنان با مسیرهای خروج اضطراری، محل تجهیزات ایمنی و روش اعلام وضعیت اضطراری آشنا شوند.
-
شمارههای تماس اضطراری در محل قابل مشاهده نصب و اطلاعات ضروری مدیریت بحران در دسترس مسئولان مربوط قرار گیرد.
-
برای حفظ اطلاعات کتابخانه، از اطلاعات فهرستنویسی، پروندههای ضروری و دادههای الکترونیکی نسخه پشتیبان تهیه شود.
-
برای افراد دارای محدودیت حرکتی و مراجعهکنندگانی که به کمک نیاز دارند، تمهیدات مناسب در برنامه اضطراری پیشبینی شود.
۲. اقدامات هنگام وقوع زلزله
مهمترین اولویت، حفظ جان افراد است؛ نه نجات کتابها و تجهیزات.
-
آرامش خود را تا حد امکان حفظ کنید و از دویدن و ازدحام در مسیرهای خروج بپرهیزید.
-
اگر داخل ساختمان هستید، معمولاً خارجشدن از ساختمان در زمان لرزش خطرناک است. در محل بمانید و در صورت امکان زیر یک میز محکم پناه بگیرید.
-
روی زانو قرار بگیرید، سر و گردن خود را با دستها محافظت کنید و تا پایان لرزش به محل پناهگیری چنگ بزنید.
-
از پنجرهها، قفسههای بلند، کمدها، چراغها و تجهیزات قابل سقوط فاصله بگیرید.
-
در زمان لرزش از آسانسور استفاده نکنید و برای رسیدن به خروجی به سمت راهپله هجوم نبرید.
-
اگر در فضای باز هستید، از ساختمانها، دیوارها، شیشهها، تیرهای برق و سایر اجسام مستعد سقوط فاصله بگیرید و تا پایان لرزش در محل امن بمانید.
-
اگر هنگام زلزله در خودرو هستید، با احتیاط در محل امنی دور از پلها، ساختمانها و خطوط برق توقف کنید و تا پایان لرزش داخل خودرو بمانید.
۳. اقدامات پس از پایان لرزش
-
ابتدا وضعیت خود و اطرافیان را بررسی کنید و در صورت نیاز از خدمات امدادی کمک بخواهید.
-
برای خروج از ساختمان آسیبدیده یا مشکوک به آسیب، مسیر امن و پلهها را انتخاب کنید؛ از آسانسور استفاده نکنید.
-
مراقب پسلرزهها، شیشههای شکسته، اجسام افتاده، سیمهای برق و آسیبهای احتمالی ساختمان باشید.
-
اگر بوی گاز احساس کردید یا احتمال نشت گاز وجود داشت، از روشنکردن شعله و دستکاری کلیدهای برق خودداری کنید، از محل خطر دور شوید و موضوع را به نیروهای مسئول اطلاع دهید.
-
به ساختمان آسیبدیده بازنگردید، مگر آنکه مسئولان ذیصلاح ایمنبودن آن را تأیید کرده باشند.
-
از جابهجاکردن افراد دارای آسیب جدی، بهویژه آسیب احتمالی ستون فقرات، خودداری کنید؛ مگر آنکه ماندن در محل خطر فوری و جدی ایجاد کند.
-
اطلاعات مربوط به مصدومان، افراد مفقودشده و خطرهای مشاهدهشده را به مسئولان امدادی یا مدیریت بحران گزارش دهید.
۴. نکات ویژه برای حفاظت از منابع و تجهیزات کتابخانه
-
قفسهها، رایانهها، چاپگرها و سایر تجهیزات باید متناسب با نوع و وزن خود در برابر واژگونی یا جابهجایی مهار شوند.
-
منابع و تجهیزات نباید در مسیرهای خروج یا راهروهای اضطراری قرار گیرند.
-
پس از حادثه، ورود به مخازن و بخشهای آسیبدیده باید تا تأیید ایمنی محل به تعویق بیفتد.
-
ارزیابی خسارت منابع، تجهیزات و سامانههای اطلاعاتی پس از تأیید ایمنی ساختمان انجام شود.
-
منابع آسیبدیده، بهویژه منابع خیسشده یا آلوده، باید با رعایت نکات ایمنی و با کمک افراد آشنا به حفاظت و نگهداری منابع بررسی شوند.
-
حفظ جان کارکنان و مراجعهکنندگان همواره بر حفاظت از مجموعه کتابخانه اولویت دارد.
۵. کیف یا بسته آمادگی اضطراری
وجود اقلام ضروری میتواند در ساعات اولیه پس از حادثه مفید باشد. با توجه به نیازهای مجموعه و دستورالعملهای مسئولان ایمنی، اقلام زیر قابل بررسیاند:
-
آب آشامیدنی و مواد غذایی ماندگار
-
چراغقوه و باتری یدکی
-
جعبه کمکهای اولیه استاندارد
-
دستکش کار و ماسک مناسب برای گردوغبار
-
سوت امدادی
-
رادیوی باتریخور، در صورت دسترسی
-
فهرست شمارههای تماس اضطراری و اطلاعات ضروری
-
اقلام بهداشتی و داروهای ضروری افراد، با رعایت شرایط نگهداری و توصیههای پزشکی
اقلام بسته اضطراری باید بهصورت دورهای از نظر سلامت، تاریخ مصرف و آمادهبهکاربودن بررسی شوند.
۶. آموزش و آمادگی سازمانی
آمادگی در برابر زلزله به آگاهی فردی محدود نمیشود. لازم است برنامههای ایمنی و مدیریت بحران متناسب با ساختمان، ظرفیتها و مقررات مربوط تدوین شوند. آموزش کارکنان، مشخصبودن مسئولیتها، بررسی مسیرهای خروج و اجرای مانورهای برنامهریزیشده با هماهنگی واحدهای مسئول میتواند به افزایش آمادگی مجموعه کمک کند.
توجه: این صفحه یک راهنمای عمومی آموزشی است و بهمعنای تأیید اجرای مانور، ارزیابی سازه یا انجام اقدامات ایمنی مشخص در کتابخانه نیست. اجرای اقدامات عملی باید با هماهنگی مسئولان ایمنی و مدیریت بحران دانشکده و بر اساس ضوابط معتبر انجام شود.
