پیشگیری و مدیریت آتشسوزی در کتابخانه
پیشگیری و مدیریت آتشسوزی در کتابخانه
مقدمه
آتشسوزی از جمله حوادثی است که میتواند جان افراد را به خطر بیندازد و خسارتهای جبرانناپذیری به ساختمان، تجهیزات و منابع اطلاعاتی وارد کند. کتابخانهها به دلیل نگهداری کتابها، اسناد و سایر مواد قابلاشتعال، تجهیزات برقی و حضور مراجعان، به رعایت اصول ایمنی و آمادگی در برابر حریق نیاز دارند.
پیشگیری از آتشسوزی، شناخت مسیرهای خروج اضطراری و آگاهی از نحوه واکنش صحیح هنگام حادثه، از مهمترین اقدامات برای کاهش خسارات و حفاظت از جان افراد است.
۱. اقدامات پیشگیرانه در کتابخانه
برای کاهش احتمال وقوع آتشسوزی، رعایت نکات زیر ضروری است:
-
از سلامت سیمکشی، پریزها، اتصالات و تجهیزات برقی اطمینان حاصل شود و تعمیرات توسط افراد متخصص انجام گیرد.
-
از اتصال همزمان تجهیزات پرمصرف به چندراهیهای نامناسب و ایجاد بار بیش از ظرفیت مدار برق خودداری شود.
-
کاغذ، مقوا و سایر مواد قابلاشتعال در مجاورت منابع حرارتی و تجهیزات مستعد ایجاد جرقه نگهداری نشوند.
-
مسیرهای خروج اضطراری، راهروها، راهپلهها و دسترسی به تجهیزات اطفای حریق همواره باز و بدون مانع باشند.
-
محل تجهیزات اطفای حریق و نحوه استفاده ایمن از آنها مشخص باشد و تجهیزات مطابق برنامه نگهداری و بازرسی شوند.
-
در صورت وجود سامانه اعلام حریق، عملکرد آن طبق برنامه مصوب و توسط افراد مسئول بررسی شود.
-
از استعمال دخانیات و استفاده از شعله باز در فضاهای ممنوعه جلوگیری شود.
-
پس از پایان ساعت کاری، تجهیزات برقی غیرضروری مطابق دستورالعمل ایمنی خاموش شوند.
-
کارکنان با مسیرهای خروج، نقاط تجمع اضطراری و شیوه اعلام حریق آشنا باشند.
-
منابع و اسناد مهم کتابخانه با رعایت الزامات ایمنی و در چارچوب برنامه مدیریت بحران حفاظت شوند.
۲. اقدامات هنگام مشاهده آتشسوزی
در صورت مشاهده شعله، دود یا نشانههای مشکوک به آتشسوزی، اقدامات زیر باید با اولویت حفظ جان افراد انجام شوند:
۱. موضوع را فوراً به مسئول مربوطه اطلاع دهید و در صورت وجود سامانه هشدار، مطابق دستورالعمل از آن استفاده کنید.
۲. با آتشنشانی تماس بگیرید. در ایران، شماره آتشنشانی ۱۲۵ است. نشانی دقیق محل، طبقه یا بخش حادثهدیده و اطلاعات مهم درباره وضعیت حادثه را اعلام کنید.
۳. مراجعان و کارکنان را از خطر آگاه کنید و تخلیه ساختمان را از مسیرهای امن و مشخصشده انجام دهید.
۴. از آسانسور استفاده نکنید. تنها از مسیر خروجی یا راهپلهای استفاده کنید که از دود و آتش ایمن باشد.
۵. برای نجات کتابها، اسناد، تجهیزات یا وسایل شخصی به محل حادثه بازنگردید و جان خود را به خطر نیندازید.
۶. تنها در صورتی میتوان برای مهار آتش اقدام کرد که حریق در مرحله ابتدایی باشد، خاموشکننده مناسب در دسترس باشد، فرد آموزش لازم را دیده باشد و راه خروج امن پشت سر او باز بماند. در غیر این صورت، محل را ترک کنید.
۷. هرگز برای خاموشکردن آتش تجهیزات برقیِ برقدار یا مایعات قابلاشتعال از آب استفاده نکنید. نوع خاموشکننده باید متناسب با نوع حریق باشد.
۸. اگر مسیر خروج با دود مسدود شده است، وارد راهروی یا راهپله پر از دود نشوید. در محل امنی بمانید، در را ببندید، با آتشنشانی تماس بگیرید و موقعیت خود را به نیروهای امدادی اطلاع دهید.
۹. پس از خروج، در محل امن و دور از ساختمان تجمع کنید و اطلاعات مربوط به افراد احتمالیِ باقیمانده در ساختمان را به نیروهای آتشنشانی اطلاع دهید.
۳. نکات ایمنی در مواجهه با دود
دود ناشی از آتشسوزی میتواند حاوی گازهای سمی باشد و حتی در مدت کوتاهی موجب آسیب جدی شود. بنابراین:
-
از ورود به فضای پر از دود خودداری کنید.
-
پارچه خیس یا ماسک معمولی را جایگزین تجهیزات حفاظت تنفسی تخصصی ندانید.
-
اگر در فضای دودآلود گرفتار شدید، در صورت امکان از تماس با دود بکاهید و به سمت خروجی امن حرکت کنید؛ اما وارد مسیری نشوید که دود یا آتش آن را مسدود کرده است.
-
در صورت گرفتارشدن، با آتشنشانی تماس بگیرید و محل حضور خود را بهروشنی اعلام کنید.
۴. اقدامات پس از آتشسوزی
پس از وقوع حریق، اقدامات زیر اهمیت دارند:
-
تا زمانی که نیروهای مسئول ایمنی، ورود مجدد به ساختمان را مجاز اعلام نکردهاند، وارد محل حادثه نشوید.
-
از دستزدن به تجهیزات برقی، سیمها، قفسهها یا بخشهای آسیبدیده خودداری کنید.
-
در صورت وجود مصدوم یا فردی که در معرض دود قرار گرفته است، موضوع را فوراً به نیروهای امدادی اطلاع دهید.
-
میزان خسارت به ساختمان، تجهیزات و منابع کتابخانه پس از ایمن اعلامشدن محیط، توسط افراد مسئول بررسی و مستند شود.
-
منابع آسیبدیده از سایر منابع جدا نگهداری شوند تا ارزیابی و تصمیمگیری درباره حفاظت، بازیابی یا جایگزینی آنها امکانپذیر باشد.
-
علت حادثه و اقدامات اصلاحی لازم، با همکاری واحدهای مسئول بررسی شود تا احتمال تکرار حادثه کاهش یابد.
۵. آمادگی کتابخانه در برابر آتشسوزی
آمادگی در برابر حریق به تجهیزات محدود نمیشود و مستلزم برنامهریزی و آگاهی کارکنان است. آشنایی با مسیرهای تخلیه، آموزش نحوه اعلام حادثه، شناخت محل تجهیزات ایمنی، تمرینهای برنامهریزیشده و هماهنگی با واحدهای مسئول ایمنی و مدیریت بحران، میتواند به واکنش سریعتر و ایمنتر کمک کند.
نکته پایانی: این مطلب یک راهنمای عمومی آموزشی است. اقدامات اجرایی کتابخانه باید مطابق دستورالعملهای مصوب دانشکده، ضوابط ایمنی ساختمان و راهنمایی واحدهای مسئول آتشنشانی و مدیریت بحران انجام شود.
